Website van de Evangelisch Lutherse Gemeente Stadskanaal

De Lutherroos


zegel zwaan
  laatste update 10 september 2004............ Home  
 
  • door Maarten Luther
  • diverse rozen
  • door J.K.Schendelaar
  • Symboliek van de Roos door Els Boon
  •  
      Uitleg van Maarten Luther
     
     


    Het binnenste is een kruis, geheel in zwart;
    het staat in een hart, dat zijn natuurlijke kleur heeft - om mijzelf steeds in herinnering te brengen dat het geloof in de gekruisigde ons zalig maakt.
    Want wie van harte gelooft, wordt gerechtvaardigd.
    Al is het een zwart kruis, dat doet afsterven en pijn moet doen, toch laat 't dat hart zijn kleur behouden, het verderft de natuur niet dat is, het maakt ons niet dood, maar behoudt ons ten leven.
    De rechtvaardige leeft immers door zijn geloof, maar alleen door zijn geloof in de gekruisigde.
    Zulk een hart nu moet midden in een witte roos staan om aan te duiden dat het geloof vreugde, troost en vrede geeft, en ons zonder meer in een witte vreugdevolle roos zet.
    Dit is een andere vreugde en vrede dan de wereld geeft, daarom moet de roos ook wit en niet rood zijn, want wit is de kleur van de geesten en van alle engelen.
    Zo'n roos staat in een hemelsblauw veld om duidelijk te maken dat we in de geest en in het geloof reeds nu deel hebben aan de komende hemelse vreugde: we zijn er reeds in, levende in de hoop, al is het nog niet openbaar.
    En om dat blauwe veld een gouden ring, waarmee gezegd wordt dat die zaligheid in de hemel eeuwig duurt en geen einde heeft en zoveel kostelijker is dan alle aardse vreugde en genot, als het goud schoner en kostbaarder is dan alle andere metalen.

    Maarten Luther 1530 (in een brief aan Justus Jonas)
    naar:  boven  of naar:   Home
     
      Diverse uitvoeringen van de roos  
     

    DIVERSE UITVOERINGEN VAN DE LUTHERROOS

    ..


    DIVERSE UITVOERINGEN VAN DE LUTHERROOS

    ..


    DIVERSE UITVOERINGEN VAN DE LUTHERROOS

    ..


    DIVERSE UITVOERINGEN VAN DE LUTHERROOS

    ..


    DIVERSE UITVOERINGEN VAN DE LUTHERROOS

    ..


    DIVERSE UITVOERINGEN VAN DE LUTHERROOS

    ..


    DIVERSE UITVOERINGEN VAN DE LUTHERROOS

    ..


    DIVERSE UITVOERINGEN VAN DE LUTHERROOS

    ...

    ..

    naar:  begin van dit artikel   of naar:   boven  of naar:   Home
     
      De Lutherroos door J.K. Schendelaar
     
     

    Hoe zit dat eigenlijk met die Lutherroos? Wat is de Lutherroos niet? Lutherzwaan en Lutherroos hebben in elk geval n ding gemeen: ze worden allebei hardnekkig versleten voor het wapen van Luther. En dat zijn ze in geen geval. Luthers familie voerde als wapen een halve handhoog in goud, met een zilveren beugel en een zilveren koord, en links ervan twee rozen, eveneens in zilver, het geheel op een rood veld. Dit wapen was in 1904 (mogelijk nu ng wel) te zien boven de hoog van een poort van een der bijgebouwen van Luthers vaderhuis in Mansfeld.

    Het was niet in kleur uitgevoerd en droeg als inscriptie 'J(akob) L(uther) 1530'. Jakob Luther, de broer van de hervormer, nam nanielijk na de dood van zijn en Maartens vader Hans Luther in 1530 diens huis over. Het wapen komt ook elders voor: zoals op een gedenkteken in de Slotkerk van Zeitz voor kanunnik Johan Ernst Luther en op kopergravures van de decaan en raadsheer Johan Maarten Luther en diens zoon. Intussen schijnt dit niet het oorspronkelijk familiewapen van de Luthers te zijn geweest. Tot 1413 voerde de gehele familie ook de tak in Mhra waartoe Luthers vader behoorde als wapen een rood veld waarop een rechtsopstaand zilveren mes voor het krenten van druiven, met een gouden handgreep. Zo'n mes vormde ook het helmteken, dat drie veren droeg goud, rood en wit terwijl de helmkleden rood en goud gekleurd waren. Een overlevering wil dat in 1413 dit wapen door keizer Sigismund vernieuwd en verbeterd werd voor Maarten Luthers overgrootvader Fabian Luther, die aan het keizerlijk hof in Praag het ambt van keizerlijk hof- en paltsgraaf bekleedde en in 1465 stierf. Zo ontstond het wapen met de handboog. Van de Lutherroos weten we nu dus wat ze niet is: Luthers wapen. Hij zou het trouwens niet in zijn hoofd hebben gehaald het familiewapen daarvoor naar eigen goeddunken te wijzigen!

    Wat is ze dan wl? Wat de Lutherroos wel is, zegt Luther zelf 'Das Sinnbild meiner Theologie' en elders: 'das Merkzeichen meiner Theologie'. Een theologisch embleem. Hij heeft het in 1516 zelf bedacht en het merkwaardige is dat hij daarbij niet alleen elementen aan zijn familiewapen ontleende de witte roos en, behalve wit, de kleuren rood en goud maar ook van het wapen der Augustijner orde het rode hart gebruikte. Het resultaat was: in een gouden ring op een hemelsblauw veld een witte roos, in het midden waarvan een rood hart staat, dat een zwart kruis draagt.

    Ter verklaring diende een rijm, mogelijk van Luther zelf: Des Christen Herz auf Rosen geht wenns mitten unterm Kreuze steht.

    Uitvoeriger is de verklaring die Luther van zijn embleem geeft nadat hij tijdens zijn verblijf op de Coburg van keurprins Johan Frederik een gouden zegelring met de Lutherroos ten geschenke had gekregen en op 8 juli 1530 aan Lazarus Spengler, de stadssecretaris van Neurenberg waar het cachet gegraveerd werd, schrijft:

    'Nu je wilt weten of mijn lakzegel goed is uitgevallen, zal ik je meteen vertellen welke denkbeelden ik in dit cachet wilde samenvatten als een merkteken van mijn theologie. Ten eerste moet het een kruis zijn, een zwart kruis in een hart met zijn natuurlijke kleur, omdat ik mijzelf er steeds aan wil herinneren dat het geloof in de Gekruisigde ons zalig maakt. Want de rechtvaardige zal uit zijn geloof leven, uit zijn geloof in de Gekruisigde. Maar al is het dan een zwart kruis, dat wondt, dat pijn doet; het laat het hart zijn kleur behouden: het bederft de natuur niet: het doodt niet, maar houdt in leven. Zo'n hart moet echter midden in een witte roos staan om aan te duiden dat het geloof vreugde, troost en vrede schenkt: kortom in een witte, vrolijke roos ziet, niet zoals de wereld vrede en vreugde geeft. Daarom moet die roos wit zijn en niet rood, want wit is de kleur der geesten en van alle engelen. En deze roos staat in een hemelsblauw veld omdat die vreugde in de geest en in het geloof het begin vormt van de komende hemelse vreugde. En daaromheen dan een gouden ring, die zegt dat deze zaligheid in de hemel eeuwig duurt en geen einde heeft, en zoveel kostelijker is dan alle aardse vreugde en goed, als goud edeler en kostbaarder is dan alle andere metalen'.

    Typisch Luther: kort daarna, in september 1530, schrijft hij aan Melanchton over dezelfde ring: 'De vorst heeft mij een gouden ring geschonken, maar opdat ik goed weten zou dat ik niet geboren ben om goud te dragen, ben ik hem al gauw verloren, want hij is iets te ruim en te groot voor mijn duim'.

    Katharinen portal
    Luther zegelt zijn brieven met dit lakstempel, maar geeft het ook aan zijn boeken mee als een waarmerk dat ze echt van hem zijn en niet van mensen die onder zijn naam als dekmantel een valse leer rondbazuinen. Nadat Luther van keurvorst Johan de Standvastige in 1532 het Zwarte Klooster als woonoord in eigendom gekregen had, liet zijn vrouw Katharina von Bora er in 1540 als geschenk aan haar man een ingangsportaal van Pilnaer zandsteen aan bouwen. Dit heeft links en rechts een nis om in te zitten en bovenin de linkse nis draagt een soort baldakijn in steen gehouwen een Lutherroos waaromheen het woord VIVIT staat: Hij leeft (namelijk Christus).

    Ook in andere uitvoeringen van het embleem komen we dit woord tegen: het ziet er naar uit dat Luther het als een soort lijfspreuk heeft beschouwd. Johannes Manlius vertelt ervan: 'Hij - Christus namelijk - leeft. Luther bedoelt: als Hij niet zou leven, zou ik geen uur langer willen leven. Maar deze letters bevatten ook nog een geheim, dat Luther nimmer heeft prijsgegeven'. Voor zover ik kon nagaan heeft nog niemand dit geheim ontraadselt, al mag misschien aan een acrostichon gedacht worden. Het lijkt niet onwaarschijnlijk dat Melanchton deze lijfspreuk in gedachten had, toen hij aan de binnenkant van een hem toebehorend boek na Luthers dood een randschrift maakte bij een treffende pentekening die daar in 1545 van Luther gemaakt werd door zijn famulus Johan Willem Reifenstein, tijdens een van de laatste colleges die Luther gaf. Het is ook de laatste afbeelding van Luther bij zijn leven: vol vastbeslotenheid na veel strijd, met een vleug humor en van een grote goedheid. Melanchton besluit zijn randschrift bij de tekening met deze drie betekenisvolle woorden: 'Et mortuus vivit' (En al is hij gestorven, hij leeft).
    Pentekening van Luther gemaakt door Johan Willem Reifenstein.

    naar:  begin van dit artikel   of naar:   boven  of naar:   Home
     
      SYMBOLIEK VAN DE ROOS  
     
    Naar aanleiding van het ontroerende lied over de roos sloeg ik twee boeken over symbolen op. (Wolfgang Bauer; Irmgard Dmoltz en Sergius Golowin Lexikon der Symbole. Mythen, Symbole und Zeichen in Kultur, Religion, Kunst und Altag. Mnchen, 1987 en George Ferguson Signs and symbols in Christian Art. New York, 1982) Waarom zijn we toch zo in de ban van de roos?

    Het blijkt om een oude fascinatie te gaan: het was de bloem die bij Venus hoorde, bij de Grieken en Romeinen de godin van de liefde. In de christelijke symboliek werd later verschil gemaakt tussen de rode en de witte roos. De rode stond voor de martelaren (de liefde voor God die zelfs bloedvergieten doorstaat), de witte voor de reinheid, de zuiverheid. De Lutherroos is daarvan een voorbeeld. In de witte roos, de zuiverheid, staat het kruis centraal: alleen door Christus kunnen we geheiligd leven.
    Het Groninger lied zegt dat dorens ons leren dat naast alle mooie dingen nu eenmaal ook nare zaken onderdeel van het leven vormen. Daarover is een oude legende. De heilige Ambrosius vertelde hoe de roos aan dorens kwam: in de tuin van Eden groeide de roos zonder deze prikkels, pas op aarde kwamen die aan de plant. Na de zondeval moesten die de mens herinneren aan het feit dat hij uit het paradijs verjaagd was. De geur en de pracht van de bloem konden hem echter blijven herinneren aan dat paradijs. Maria werd als moeder van de Heiland een roos zonder dorens genoemd. Zij was rein, vrij van erfzonde, en daarom in staat Gods zoon te dragen en te baren. Op schilderijen zit ze vaak in een rozentuin. In de kunst staat de roos veelal voor de vreugden van de hemel. Engelen en gestorvenen worden ermee afgebeeld.

    (E.B.)
    naar:  boven  of naar:   Home
     
    Webmaster Ed Donga