Website van de Evangelisch Lutherse Gemeente Stadskanaal

De hervormingsdienst 31-10-2002: Grunneger dainst

zegel zwaan
  laatste update 17 april ............ Home  
 
  • Inlaiden
  • de dainst
  • de preek
  • commentaar op de dienst
  • de preek in het Nederlands
  •  
      Inlaiden  
     

    Grunneger Dainst in Lutherse Kerke op Knoal.
    Veurganger: dr Harry C Donga, Luthers domnee in Amsterdam
    Op t' rgel: Bram van der Schoot
    De Bibelvertoalingen binnen van Liudgerstichting uut Grunnen, de laidjes ook.
    De gebruukte litergie stait ook op dizze webstee.

    Dit is d' eerste keer dat wie ain Grunneger dainst holn. In de veurberaidens kwamn wie derachter dat der ain groot verschil zit tussen het Hoogelaands en het veenkolonioals zoas wie proatn. De biebel teksten en de laidjes bennen in't hoogelaands (kom'n van de Liudger stichten), de litergie, de preek en de gebeedn bennen in 't veenkolonioals. De domnee komt uut Amsterdam en proat Grunnens mit 'n Amsterdams aksent. In dizze dainst is Grunnen dus ain stuk groter wodden.

    Woord veuroaf

    Wie binnen biemekoar op dizze ain n dartigste october vanwege de viefn neegntig stellingen dei Maartn Luther aan sloug aen de Slotkerke van de Duutse stad Wittenberg. Doarmet begon de reformoatie van de kerke in vieftien zeuventien.
    T was juust dizze dag omdat volgende dag ain november was, de kattelieke feestdag veur olle hailigen. Dus was der veul bekieks

    naar:  boven  of naar:   Home
     
      de dainst  
     

    Veurberaiding
    V. Wie binnen bie mekoar in noam van de Voader, de Zeun en d hailige Geest,
    G. Oamen.
    V. Oonze hulp komt van de Heer
    G. Dij hemel en eerde moakt het
    V. Heer, vergeef oons oal wat wie nait gout deedn
    G. en loat oons weer in vreede leevn
    V. Oamen

    Wie zingen Psaalm 119: 1, 6 en 7.
    1. Zoaleg elkain, dij t rechte pad opgaait,
    Dij leeft en handelt noar Gods wieze wetten.
    Zoaleg dij God zien woord heurt en verstaait,
    Hom wnsteg zcht om op zien wil te letten.
    Ien heur bestoan is gain gemaineghaid,
    Omdat zai vouten op Gods wegen zetten.

    6 Ien wereld vuil ik mie ja haildaal vremd
    as joen geboden mie nait dudelk moaken
    hou k lopen mout, dat niks mie t zicht benemt.
    k Heb wnst noar Joe, wil Ie mien pad bewoaken,
    joen woord, HEER, is toch wis veur mie bestemd,
    zo zel ik nooit van goie weg ofroaken.

    7 Leer mie joen wet en geef mie onderricht
    den zel ik doar aan t leste tou noar leven.
    Verhelder mien verstand en geef mie licht,
    den zel k mit haart en ziel mie aan Joe geven.
    As ik mie aait op joen geboden richt
    wordt elke dag joen wet mien lust en leven.

    Kyri en Gloria
    V. Loaten wie God aanroupen veur de nood van de weereld en loaten wie zien Noam priezen want zien baarmhaartighaid hoalt noeit op.
    V: Here God ontfaarm Joe
    G: Christus ontfaarm Joe, Here God ontfaarm Joe
    V: Ere veur God in de hooge
    G: En vrede op eerde, Bie mensken van welbehoagen
    V: De Heer is met joe
    G: Hai is ook met joe

    Gebed

    Genesis 15:1-6
    Noa dij veurvalen kwam t woord van de HEER tot Oabram deur n gezicht:"Wees nait benaauwd, Oabram. Ik bin dien Schild. Dien loon zel hail groot wezen."
    Mor Oabram zee:"Here GOD, wat zel Ie mie geven. Ik staarf toch zunder kinder en Elizer, oet Damascus, zel laoter aigender van mien bezittens wezen."
    Oabram zee wieder:"Ie hebben mie gain noageslacht geven en nou zel n knecht mien aarfgenoam wezen."
    Dou kwam t woord van de HEER tot hom:"t Is dizze nait dij van die aarft, allain n kind van diezulm aarft van die."
    Hai brochde hom (Oabram) noar boeten tou en zee:"Kiek toch ais in lucht en tel steerns, as ze tellen kinst."En Hai zee:"Zo zel dien noageslacht wezen."
    Hai vertraauwde de HEER en Dij rekende hom dat tou as gerechteghaid.

    Wie zingen: Gezang 434 : 1, 2 en 5.
    1 Priest God, de Heer, dij de macht het van dood en van leven.
    Hai is de Keunenk, zo hoog boven alles verheven.
    Komt mit meziek,
    zingt van zien machtege riek,
    wilt lof en ere Hom geven.

    2 Priest God, de Heer, dij regaaiert mit wieshaid en aal-macht;
    dij as mit oadeloarsvleugels joe opvangt en votdragt.
    Hom, dij joe redt,
    wieder nog leven joe let,
    en moakt dat toukomst joe toulacht.

    5 Priest God, de Heer, mit joen haart en joen ziel en joen wezen,
    loat aal wat oam het en noam het aingoalweg Hom vre-zen.
    Hai is joen licht,
    doar aal het duuster veur swicht.
    Hai wordt ien aiweghaid prezen!

    Openboaren 14:6,7
    Dou zag k n aander engel hoog in lucht vlaigen. Hai haar n aiweg evengelie te verkundigen aan de inwoners van t laand, veur elk ras, elke stam, elke toal, elk volk.
    Hai raip hail haard: Heb ontzag veur God en brengt Hem eer! Tied van rechtspreken is ter ja heer. Op knijen veur Hom, dij hemel en eerde, zee en wotterwllen moakt het!

    Wie zingen: Gezang 328: 1, 2 en 3.
    1 Here Jezus, wie stoan kloar
    om weer noar joen Woord te heuren.
    Wil ons woaren veur t gevoar
    dat ons muit' en onrust steuren.
    Zuver ons, dat wie Joe geven
    hail ons haart en hail ons leven.

    2 Aal ons denken, ons gemoud
    is deur duuster dik omgeven.
    Geef joen Geest, zet ons ien gloud
    dat wie weer ien laifde leven,
    kom ons mit joen licht beschienen
    en veurgoud zel naacht verswienden.

    3 Heer, dij stroalt ien heerlekhaid,
    licht oet licht, oet God geboren,
    moak ons tot joen dainst beraaid,
    open haart en mond en oren,
    dat ons beden en ons zingen,
    Joe ien hemel lof tou brengen.

    Wie goan stoan veur de lezing van t evengelie

    Matthes 10:26-33
    Weest doarom mor nait baang veur heur. Der is ja niks ofdekt of t zal bekend worden. Aal wat Ik joe zeg bie duustern, mout ie bie lichten zeggen. Aal wat of ie joe in t oor flustern heuren, mout ie van doaken f oetbezunen. Weest niet baang veur heur, dij t liggoam wl ombrengen kunnen, mor zail nait. Weest laiver baang veur Hom dij baaident, loggoam en zail, vernailen kin in hel.
    Dounen muskes nait n stuver de twij? Toch valen ze gaiain van baaident omdeel, boeten joen Voader om. En hoaren op joen kop binnen alderdeegs altmoal teld. Weest doarom nait baang: ie binnen meer weerd as n haile tjucht muskes.
    Elkenain dij der tegenover mensken veur oetkomt, dat e bie Mie heurt, veur dij zal Ik oetkommen veur mien Voader dij in hemel is. Mor wl of Mie tegenover mensken nait kennen wil, dij zel Ik ook nait kennen willen veur mien Voader in hemel.

    G: Lof veur Joe, o Christus.

    doarnoa goan wie weer zitten.

    Preek

    Wie zingen: Gezang 310: 1, 2 en 3.
    1 Bewoar ons, Here, bie joen woord,
    joen vijand is ja oet op moord,
    komt tegen Zeun van Joe ien t n
    omdat hai dij nait velen kin.

    2 Heer Jezus Christus, teun joen macht,
    kom, staarke Heer, bewies joen kracht,
    dat soatan t nait veur t zeggen krigt
    en t volk van Joe aan t zingen blift.

    3 O Geest van God, mit ons begoan,
    loat kerk ien aineghaid bestoan,
    blief bie ons ien de leste stried,
    zo kom wie nait veurgoud oet tied.

    en hoalen t geld op veur t waark van dizze gemainte

    Wie bidden:(veurbeden)

    Traauwe God,
    Wie danken Joe uut daipst van oons haart veur de laifde dei van Joe uutgoat en dei oonze hoop veur oalle doagen is
    Wie vraogen ook of Joe oons t vertraauwen willen geven dat wie nooit zunder dei laifde binnen.
    Wie danken Joe dat wie hier biemekoar binnen om oons haart op te haolen aan joen evengelie.
    Wie danken Joe ook veur al deigene dei ons in geleuf veur binnengoan, zoas Maarten Luther, Wie vroagen Joe dat wie ook vandoage deur zien waark op t gooie spoor verder goan en dat Joen Geest op oons is.

    Zo bidden wie: Heer ontfaarm Joe

    Aiwige God,
    Wie bidden Joe dat joen gemaainte waoksoam is in weereld waorin wie leevn.
    Dat wie oonze dankboarhaid loaten zain, dat wie ain goud veeurbeeld binnen veur dhaile wereld.
    Dat wie nait in oons aigen houkie blieven zitten maar dur op uut trekken wiede wereld in.
    Wie vraogen Joe ook om gemainte nait te loaten verdwienen, dat wie nait nog klainer worden dan wie aol binnen. Dat Joen Naom veur aaltied heurt en uutsproken wordt.
    Wie bidden Joe ook veur dei mensken dei de weg kwiet binnen. Dei denken dat ze t allaine wel aankinnen, dat dei op meugen kieken van Joen woord van Vrede en Laifde.

    Zo bidden wie: Heer ontfaarm Joe

    Laive God,
    Noar Joe kieken wie op, want waor hebben wie t aans van te verwaachten. As joen oogen nait op ons binnen dan goan wie blind deur t leven. Dur is zoveul in oonze weereld om bange van te weezen dat wie verlooren waren as Joe dur nait waaren.
    Laot oons noavolgers van Jezus Christus weezen, loat ons gaon op zien wegen din zal wie terecht kommen waor woe motten weezen, bie Hom, dei oonze Vaoder is.
    God, kiek oons aan met d aandacht van een vaoder, met laifde van een moeke en met de traauw van een vrund.
    Oons licht in de duusternis, dat binnen Joe

    Zo bidden wie: Heer ontfaarm Joe

    In stilte leggen wie oons haart open veur Joe (stil gebed)

    Saomen bidden wie wat joen Zeun ons leert het:


    Voader van ons in hemel,
    dat joen Noam haailegd worden zel,
    dat joen Keunenkriek kommen mag,
    dat joen wil doan wordt
    ien wereld net as ien hemel.
    t Brood doar wie verlet om hebben
    geef ons dat vandoag.
    En vergeef ons wat wie verkeerd doun,
    net zo as wie vergeven
    elk dij ons wat aandut.
    En breng ons nait ien verlaaiden,
    mor wil van verlaaider ons verlzzen.
    Joenent is ja t keunenkriek,
    en kracht,
    en heerlekhaid,
    ien aiweghaid.
    Amen.

    Zeegen
    V: Genoade van oons Heer Jezus Christus, laifde van God en gemainschap van hailige Geest veur joe allemoal.
    G: Oamen Oamen Oamen

    Slotlaid - t Lutherlaid
    Gezang 401: 1 en 4.
    1 God is veur ons dij staarke brg
    doar wie ons touvlucht vienden.
    Of draaigt rondom gevoar en zrg,
    Hai let zien hulp verschienen.
    Mit macht en geweld
    staait vijand ien t veld,
    gemain en filain
    het hai t op ons veurzain.
    Hai het ja gain gelieken.

    4 Gods woord staait vaast ien aiweghaid,
    loat toch dij troost nait voaren.
    Zien Geest is t dij ons leven laaidt,
    mit Gods hulp zel wie t kloaren.
    Al kost t goud en bloud,
    ook den hol wie moud,
    hou stoer of t ook is.
    Want Christus zel ons wis
    Zien hemelriek bewoaren.

    naar:  boven  of naar:   Home
     
      de preek  
     

    Op t eerste gezicht liekt t leven van Maarten Luther bizunder veurspoedig te weezen, moar as wie beter kieken dan zain wie dat twiefel, aanvechting en angst altied aanwezig waarn.
    Doarin leek he hail veul op de maiste middeleeuwers.
    Aal soorten van gevoaren lagen op de loer zoas de pest en de veule oorlogen dei t leven van een mins niks weert muiken. De dood zat joe achternoa en kon joe elk moment inhoalen.

    Duvel was net zo dichtbie as God. In veul kloosters en krken was nait allain sproake van geleuf moar ook van veul biegeleuf.
    t Leek wel of Roomse krke aigenoar van genoademiddeln was, dei joe dan tegen betoaling kriegen konn.

    Luther was nait d ainige dei te keer ging tegen de klaine en grode boazen in roomse krke.
    Der wadden al hail wat hervormers west. Voak kwamen ze dur nait al te goud vanoaf, veur gounend was der n brandstoapel. Dat overkwam aine uut Tjechisch Moravi, Dat was Johannes Hus.
    Hai had prebaiert krke terugge te roupen naor zien begun. Moar 't concilie van Konstanz veroordailde hom tot de dood op de brandstoapel. Toun kwam 't verhoal in wereld dat dizze Hus - zien noam in 't Tjechies betaikent ganze, dat hai zegd zol hebben toon hai al vlam vatte en in brand stoan: Mie hebben zie te pakken asof ze 'n ganse broaden, maar in hondert joar komt der een zwoane dei joe nait te pakken kriegen.
    Toun hai nog in leeven was, wur Luther al met 'n zwoane oafbeeld.
    Krek in oons laand is de zwoane 't symbool wodden van Lutherse kerke. Maistal stait de zwoane as windwiezer op krke.

    Der is 'n veske woarin dat zo mooi stait:
    Gerevemeerden hebben 'n hoantje
    lutheroanen 'n zwoantje
    roomsen hebben 'n kruuske
    mennisten 'n holten huuske

    Luther was dus aine van 'n lange riege van mensken dai trugge wollen noar t begun. Toun hai op 28 joarige leeftied docter in Hailige Schrift wur en vot doarnoa tot perfesser in Wittenberg benuimd wer, was hai nog oal dei tied monnik. Maor in 't klooster was zien gewaitensstried allank begonnen.

    Zien aigen geveul dat hai der nait weezn mog, dat der gain stee veur hom was onder de zunne, lag hom as 'n staine op moage. Hou konne as mensk zoalig wodden? Hou konne aan goude kaande terechte kommen?
    En hou kriegen wie 'n aandere koers in krke dai as wie 't goud bekieken hailmoal geliek wodden was aan de wereld.

    't Kwam aolmoal deur de oafloat handel. Met dat geld wol de paus 'n neie Sint Pieterkrke bauwen in Rome. Daortegen stelde Luther zien 95 stellingen op.
    't Beste ken ik 't zo uutdrukken: Luther gaf ainvoudige geleuvigen aigendomsrecht op zien aigen geleuf trugge. Nait de krke is de allain verkoper van 't hail. Geoade Gods wot deur God zelf uutdailt. Dur stait gainaine tussen. Elk mins oafzunderluk hef zien verantwoarden tegenover God.

    Met dizze stellingnoame wur Luther van Middeleeuwer tot renaissansemins. Deur t geleuf allain, - in t latien sola fide, greude in elk. Aine van de drei sola's. De aandere tweie binnen: sola gratia - allain deur genoade, en sola scriptura - allain de bibel. Dei drei Sola's binnen de slagzinnen van de reformoatie dai al gaauw in hail Europa zien weerklank vond.

    Luther komt boven zien twiefel, aanvechtens en aangst uut, deur de bekende tekst uut de braif aan de Romeinen woar stait dat t geleuf hom tot gerechtighaid rekent wod.
    Ik vindt biezunder dat de gedailten dai 't lutherse leesreuster veur dizze gedenkdag van de reformoatie aangeven hef, zulke rechte lienen hebben noar Luthers leeven en waarken tou.
    Hou voak het hai nait zegd dat hai zuk vuilde as Oabram. Altied tussen hoop en vreeze. Altied oafwachtend wat dur woar zal wodden van de belofte.
    Hai wui nait mui uut te leggen in zien veule colleges over t bouk Genesis, hou Oabram te lieden har onder zien aanvechtens en hou hai toch altied weer kon geleuven. Wie vuilen ook dai spanning as God en Oabraham met mekoar proaten. Ik bin dien schild, dien loon zel groot weezn.
    Maor ik heb ja kind noch kuuken, ruip Oabraham. En mien knecht zel der mit mien haile boudel vandeurgoan. Ik heb ja gain zeun. Verwiet aan God is hail duudeluk uut zulke opmaarkingen te heuren.
    Moar God zegt opnei dat hai ain zeun zal kriegen. God wiest hom noar de hemel en de steerns dai doar stoan en vragt of Oabraham de steerns tellen ken. En Hai zegt: Zo groot zel dien noageslacht wodden. En dit gedailte besloet: Hai geleufde God de Heere en dij rekende hom dat tou as gerechteghaid.
    Vertrauwen op wat God belooft is t ainigste redmiddel veur twiefelende mensken.

    In de tweide lezing voalt ons t oog op ain engel dei midden in de hemel met t aiwig Evangelie aanvlaigen komt om dat evangelie te verkundigen. 't Woord van God stait via de bibel centroal, kin je zeggen. Dei engel is in 1730 oafbeeld op 'n penning uutgeven deur de Amsterdamse lutherse gemainte mit as raandschrift dizze tekst uut openboaren.

    Luther geleufde staark dat God der is en ook in alles wat 't evengelie ons belooft en dat dat ook gebeuren zel.
    Hai wol ook dat mensken dat allemoal zelf konnen lezen. Doarom vertoalde hai de bibel in zien aigen toal, in t duuts. Hai gaf zich ook met al zien waitenschap en met zien haile bestoan veur dizze zoak.
    Moar in aal zien doun en loaten ston hai onder hail veul druk. In zien bekende verschienen veur de rieksdag van Worms, woar hai veur kaiser Karel de viefde stond en niks aans kon zeggen: hier stoa ik, ik ken nait aans.
    God en t evangelie waarn hom te staark. Hai wos woar t op aankwam. Moar hai kon zich dur hailemoal bie deele-leggen, bie dei tekst uut t evangelie dai 't over vertraauwen het. Boeten de Voader om, is gain leeven meugelek.
    Muskes binnen niks weert, moar zelfs dei valen zunder de wil van de voader nait oet de lucht.
    Doarom getuugt hai ook van zien daipste geleuf, juust ook as dat veur hom nait zunder gevoar is.

    Moud zakde hom ook wel es in schounen, dat ken je begriepen. Der is ain aibelsk mooi verhoal over de vrauw van Luther, Katharina von Bora. Zie was non west en deur de verkundiging van de reformoatie, dei juust in veul kloosters deurdrong ha zie gain dak meer boven t heufd. Soamen met aandre nonnegies wurden zie in Wittenberg aan de man brocht, aigenlieks om hun goie noam nait te grabbel te gooin.
    Maor bie Luther had Katharnia hom uutkoozn. Ze wadden slim wies mitnaander en goud aan mekoar woagd.
    Ondanks zien geleuf en zien altied aanwezige hoop en goie zin, was Luther soms ook wel ains neerslachtig en wur hai aanvochten deur twiefel. Den leek 't wel of gainaine hom kon opbeuren.
    Op ain bepoalde dag hadde zo'n stemming. Hai was zunder moud en mismoudig van huus goan. Moar zien vrouw Katharina zag wel 'n meugelukhaid om hom der weer bovenop te kriegen. Zie trok heur begrafenisklaier aan, dee de gedienen dichte en ging zitten wachten op Maarten.
    Toun hai thuus kwam, vail hai van schrik bienoa ondersteboven. Hai ruip: Wat kriegen we nou, wel is der overleden?
    Katharina zee: Onze beste vrund is dood. Wel den? raip Luther. Here God, zee ze.
    Ain moment was Luther hailemoal van koarde. Hai keek zien laive vrouw aan en zee:Wicht, hast een klabbe van de meulenwieke had? Dat nait, zee ze, moar ast der op aan komt den wait ik nait hou ik t met die heb.
    Vrouger as wie zeurgen hadden, den zeest doe altied: gain zeurgen - God leeft ja nog! Hest ja zulfs op toafel schreevn: Vivit, latien veur: Hai leeft.
    Dan kregen wie baide weer moud en nou lopst dur ja hailmoal verloren bie. Wat mout ik aans denken dan dat God van Maarten Luther nait meer leeft. Luther pakte heur in de aarmens. Zien moud en vertrauwen kwammen weer trugge. Hai wos het weer: God leeft.

    Wie bidden in de zwoare tieden woarin wie nou leevn, woarin krken binnen, om vertraauwen.

    Wie waiten het ja wizze: Hai, Jezus, leeft en wie met Hom.
    Oamen.

    naar:  boven  of naar:   Home
     
      commentaar op de dienst  
     

    Der was al hail wat over praot. Ain dainst in ons aigen taal? Kon dat wel?
    't Grunnens is toch wel wat te bot om 't evangelie te brengen. Andern mainden dat het wel goud was om ook in ons kerke zoon dainst te holden.
    Op andere ploatsen vuilen zukke dainsten ja hail goud.
    Kerkeroad hakde de knoope deur. Op 31 oktober zolt weeden. Ze vonden Dr. Donga oet Amsterdam beraid um dainst te laiden.
    Opkomst vuil nait tegen. Ze kwammen nait allain van 't Knoal. Zo zat kerke nuver vol. "Mos elke weeke zo wedden", heurde ik om mie hen.
    Wie begonnen wat schuchter, moar ainmoal aan de gang luipt as ain viool. Wat, nait kennen lezen in aigen taal. Het gung ze aalmoal goud of. Zingen kennen wie ook, al ist dan in 't Hoogelaandsters. Preek van Donga, wat ken dai man nog plat en dat noa zoveul jaar, vuil in de smoak. Zatten mooie dingen in.
    Wat miezulf veural biebleven is binnen de drei fide's:
    Sola fide: deur 't geleuf allain
    Sola gratia: deur genoade allain
    Sola scriptura: allain de biebel.

    Veur ain aander zel de stried en twiefel van Aobram bie bleevn wezen. Aobram sprak Luther ja aarg aan.
    Wat wast geweldig om in aigen taal de geleufsbeliedenis en 't Onze Voader te heurden en mit te zeggen.
    Aal mit aal een mooie dainst, maar ook stof genog tot noadenken. Toun ik weer naar huus ree, schoot mie 't verhaal van Pinkstern in 't zin. Elk heurde 't evengelie in zien aigen taal. Wat zel dat wat west weeden.

    Loater in de weeke heurde je: "Och har mie man, mien moeke en pabbe dat nog mit moakt maggen hebben". Dat zegt ja genog.

    Aal mensen dai der 'n bult wark aan had hebben: bedankt en wie reken op joe veur een volgende keer.
    Wat wie wizze waiten binnen de leste woorden van de preek: Jezus leeft en wie mit Hom.

    HK.
    naar:  boven  of naar:   Home
     
      de preek in het Nederlands  
     

    Uit het ogenschijnlijke succesvolle leven van Maarten Luther is twijfel, aanvechting en angst nooit weg te denken geweest.
    Wellicht had hij dat gemeen met heel veel middeleeuwers.
    Allerlei verschrikkingen lagen op de loer zoals de pest en de vele oorlogen die het leven van een mens niks waard maakten. De dood zat je op de hielen en kon je ieder ogenblik halen.

    De duivel was een even tastbare realiteit als Gods aanwezigheid. In de vele kloosters en kerken vierde naast geloof het bijgeloof hoogtij. De rooms katholieke kerk was verworden tot de eigenaar van de genademiddelen die tegen betaling door de klanten konden worden afgenomen.

    Luther was zeker niet de enige die zich tegen de heersende stroming in de rooms-katholieke kerk verzette.
    Velen waren hem als hervormers voorgegaan. Vaak moesten ze hun verzet met de brandstapel bekopen.
    Zo was in het tsjechies-moravische gebied Joahnnes Hus aan het werk geweest om de kerk terug te roepen naar haar oorsprong. Toen het concilie van Konstanz hem tot de dood door de brandstapel veroordeelde ontstond het verhaal dat deze Hus - tsjechies voor gans, terwijl hij vlam vatte en verbrandde, zou hebben gezegd: Thans braadt gij een gans maar over honderd jaar komt er een zwaan die jullie niet te pakken zullen krijgen.
    Al tijdens het leven van Luther werd hij met het symbool van de zwaan afgebeeld.
    Juist ook hier in Nederland is het het symbool van de lutherse kerk geworden. Op veel lutherse kerken is de zwaan als windvaan in gebruik.

    Er is een rijmpje waarin dat ook wordt uitgedrukt:
    De gereformeerden hebben een haantje.
    De luthersen hebben een zwaantje
    De roomsen hebben een kruisje
    En de mennisten een houten huisje

    Luther stond dus in een traditie van terug naar de bronnen, die al langer aan de gang was.Toen hij op 28 jarige leeftijd promoveerde tot doctor in de Heilige schrift en spoedig daarna tot hoogleraar in Wittenberg werd benoemd deed hij dat nog als monnik. Maar daar in het klooster was zijn gewetensstrijd allang begonnen.

    Het was zijn eigen ervaring van verworpenheid. Hoe kan ik als mens zalig worden? Hoe kom ik aan de goede kant?
    En hoe krijgen we het roer om in een kerk die eigenlijk helemaal gelijkvormig aan de wereld is geworden?

    Aanleiding tot de 95 stellingen over de kerk was vooral de aflaathandel ten behoeve van de bouw van de St-Pieterskerk te Rome.
    Om het op een hele grove manier te zeggen: hij gaf de gewone gelovigen het eigendomsrecht terug op hun eigen geloof. Niet de kerk is de alleen-verkoper van het heil. De genade Gods wordt door God zelf uitgedeeld, d'r staat niets en niemand tussen. Ieder mens afzonderlijk is verantwoordelijk tegenover God.

    Met deze stelling wordt Luther van middeleeuwer tot een renaissancemens.
    Door het geloof alleen wordt de gevleugelde term: sola fide. Een van de drie sola's. De andere twee zijn: sola gratia - alleen door genade en sola scriptura: de schrift alleen. Die drie sola's vormen de slagzinnen van de reformatie die spoedig in heel Europa weerklank zal vinden.

    Luther overwint zijn twijfel, aanvechting en angst door de beroemde tekst uit de Romeinenbrief waarin het geloof hem tot gerechtigheid gerekend wordt.
    Ik vind het zelf zo treffend dat de teksten die het lutherse leesrooster voor deze gedenkdag der reformatie aangeeft, hun bijzondere lijnen hebben met Luthers leven en werken.
    Hoe vaak heeft Luther niet gezegd dat hij zich voelde als Abraham. Altijd tussen hoop en vrees. Eindeloos wachtend op het waar worden van de belofte.
    Hij werd niet moe uit te leggen in zijn vele colleges over het boek Genesis, hoe Abraham onder aanvechtingen leed en hoe toch telkens opnieuw zijn geloof hem redde. Ook wij voelen de spanning in de woorden wisseling tussen God en Abraham. Ik ben je schild, je loon zal groot zijn.
    Maar ik ben kinderloos, roept Abraham uit, en mijn bezit gaat naar mijn knecht, ik heb zelf geen zoon gekregen. U voelt het impliciete verwijt aan God.
    En deze zegt hem dan opnieuw de lang verwachte zoon toe. Hij toont Abraham de nachtelijke sterrenhemel. Zo talrijk zal je worden. En, besluit dit gedeelte: Hij geloofde in de Heer en Hij rekende het hem toe als gerechtigheid.
    Vertrouwen op Gods belofte is het enige redmiddel voor twijfelende mensen.

    In de epistellezing valt de engel op die midden in de hemel met het eeuwig evangelie komt aanvliegen om datzelfde evangelie te verkondigen. Het woord van God staat via de bijbel centraal, zou je kunnen zeggen. Die engel is in 1730 afgebeeld op een penning uitgegeven door de Amsterdamse lutherse gemeente en het randschrift voert deze openbaringentekst.

    Luther geloofde sterk in de aanwezigheid van God en in de beloften van het evangelie dat werkelijkheid wordt.
    Hij wilde vooral ook dat mensen dat zelf ook konden lezen. Daarom vertaalde hij de bijbel in de volkstaal. Daarvoor zette hij zich in met al zijn kennis en met zijn hele leven.
    Maar in al zijn doen en laten ging het om het scherp van de snede,. In zijn beroemde optreden voor de rijksdag van Worms, waar hij ook voor keizer Karel niet na liet te zeggen dat hij niet anders kon.
    Omdat God en het evangelie hem te sterk waren. Dat hij ondanks bedreigingen met de ban en zijn vogelvrij verklaring, zijn mond niet liet snoeren. Hij kende het scherp van de snede. Maar hij kon zich volledig vinden in de tekst van het evangelie dat van vertrouwen spreekt. Buiten de Vader om is er geen leven mogelijk.
    Mussen zijn eigenlijk niks waard, maar zelfs zij vallen niet buiten de wil van de Vader om. Daarom durft hij ook te getuigen van zijn diepste geloof, ook als dat voor hem zelf niet zonder gevaar was.

    Dat hem de moed ook wel eens in de schoenen zonk moge duidelijk zijn. Er is een prachtig verhaal over de vrouw van Luther Katharina von Bora. Ze was non geweest en door de prediking van de reformatie die juist ook in de vele kloosters gehoor had gevonden, eigenlijk dakloos geworden. Samen met andere nonnen waren ze in Wittenberg aan de man gebracht, eigenlijk om hun er te redden.
    In dit geval had Katharina hem, Luther, uitgekozen. Ze waren een gelukkig en aan elkaar gewaagd stel.
    Ondanks zijn geloof en ondanks zijn niet aflatende hoop en opgewektheid, was Luther soms ook neerslachtig, aangevochten door twijfel. Dan leek het of niets of niemand hem kon opbeuren.
    Eens had hij zo'n stemming. Moedeloos en nijdig was hij van huis gegaan. Toen zag zijn vrouw Katharina de oplossing. Ze trok rouwkleren aan, sloot de gordijnen en wachtte zo op de thuiskomst van Maarten.
    Toen deze terugkwam, schrok hij geweldig. Hij riep: wat is er gebeurd, wie is er dood?
    Katharina zei: Onze beste vriend is dood. Wie dan? Riep Luther. De Here God, zei ze.
    Even stond Luther perplex. Hij keek zijn lieve vrouw doordringend aan en zei: Kathe heb je je verstand verloren? Neen dat niet, zei zijn vrouw, maar eigenlijk weet ik niet wat ik van jou moet denken.
    Vroeger als er zorgen waren, zei je altijd: geen zorgenGod leeft nog! Je hebt het zelfs op tafel geschreven: Vivit, Hij leeft.
    Dan kregen we weer moed. Maar nu loop je troosteloos rond. Wat moet ik dan anders denken dan dat de God van Maarten Luther niet meer leeft? Luther omarmde zijn vrouw. Zijn moed en vertrouwen kwamen weer terug. Hij wist het weer: God leeft.

    Wij bidden in de zware tijden waarin wij nu leven, waarin kerken zich bevinden, om dat vertrouwen: dat Hij leeft, en wij met Hem

    Amen
    naar:  boven  of naar:   Home
     
    Webmaster Ed Donga